Zonneprint maken met kinderen: natuur, zon en een beetje magie
- Jessica Collin
- 12 aug
- 6 minuten om te lezen
Soms kom je een activiteit tegen waarvan je meteen denkt: dit moeten we eens proberen.
Dat had ik toen ik bij Søstrene Grene een kit ontdekte om zelf zonneprints te maken. Misschien ken je de techniek ook onder de naam cyanotype: met behulp van zonlicht maak je een afdruk van bijvoorbeeld bloemen en bladeren op speciaal lichtgevoelig papier.
Het zag er eenvoudig uit, maar vooral ook een beetje magisch. En laat dat nu net een combinatie zijn waar we hier thuis moeilijk aan kunnen weerstaan.
Wat ik er zo leuk aan vind? Dat het maken van de zonneprint eigenlijk maar een deel van de activiteit is. Je kunt er gemakkelijk een hele ontdekkingstocht rond bouwen: samen naar buiten, planten bekijken en herkennen, creatief aan de slag gaan en uiteindelijk ontdekken wat de zon met jullie ontwerp doet.
En het mooiste moment? Dat komt wanneer het papier het water ingaat en je afdruk langzaam tevoorschijn komt.
Een klein beetje magie voor kinderen met verrassend veel wetenschap erachter.
Eerst naar buiten: op zoek naar mooie vormen
Voor je aan je zonneprint begint, trekken we eerst naar buiten. Want eigenlijk begint deze activiteit niet bij het lichtgevoelige papier, maar bij het zoeken naar wat je erop wilt leggen.
Dat kan in je eigen tuin of tijdens een kleine ontdekkingstocht in de buurt. Kijk samen eens bewust naar wat je tegenkomt. Welke bladeren hebben een bijzondere vorm? Zie je fijne nerven? Welke grassen of bloemen zouden een mooie afdruk kunnen achterlaten?
Gebruik bij voorkeur materiaal uit je eigen tuin of verzamel alleen wat je op andere plaatsen ook daadwerkelijk mag meenemen. Soms is kijken en ontdekken al genoeg.
Weet jij wat je gevonden hebt?
Wij halen tijdens zo'n zoektocht graag ObsIdentify boven. Maak een foto van een plant, bloem of blad en de app helpt je ontdekken welke soort je voor je hebt. Zo wordt het verzamelen vanzelf ook een klein onderzoeksmoment.
Je kunt foto's van jullie vondsten en de namen zelfs bewaren in een eigen natuurmap. Zo groeit jullie verzameling bij iedere ontdekking een beetje verder.
En ondertussen? Ben je vooral samen buiten, aan het kijken naar dingen waar je anders misschien gewoon voorbij zou wandelen.
Even geduld: laat je vondsten eerst drogen
Bloemen en bladeren die je net hebt verzameld, zijn vaak nog wat vochtig en niet altijd plat genoeg om meteen mee te werken. Laat ze daarom eerst een paar dagen drogen tussen de bladzijden van een zwaar boek. Leg eventueel een vel keukenrol ertussen om de pagina's te beschermen.
Alleen bleek dat wachten hier makkelijker gezegd dan gedaan. Na onze zoektocht wilden we natuurlijk het liefst meteen experimenteren. Gelukkig lagen er nog gedroogde herfstbladeren in de kast.
Ook varens zijn heel dankbaar. Ze zijn van nature vrij plat en hun fijne, herkenbare vorm kan voor een prachtige afdruk zorgen. Hoe beter je materiaal contact maakt met het lichtgevoelige papier, hoe duidelijker de vorm straks kan aftekenen.
En onze nieuwe vondsten? Die wachten tussen de boeken op hun beurt. Meteen een goed excuus om binnenkort opnieuw te experimenteren.
Tijd voor de zon: maak je eigen zonneprint
Zijn je bloemen en bladeren klaar? Dan kan het echte experiment beginnen.
Open je zonneprintkit bij voorkeur binnen of in de schaduw. Het papier is lichtgevoelig, dus we willen de zon nog heel even buiten spel houden.
Leg een vel plat neer en laat je kind een compositie maken met de verzamelde materialen. Een groot blad, enkele grassprietjes, een varenblad… Of kijk eens wat je nog meer kunt vinden. Wij haalden zelfs enkele schelpen boven.
Dit is ook een fijn moment om te voorspellen: welke materialen zullen straks het duidelijkst zichtbaar zijn? Wat gebeurt er wanneer vormen elkaar overlappen? En maakt het verschil of iets zwaar, licht, dik of een beetje doorschijnend is? Tevreden met jullie ontwerp? Leg dan de beschermfolie erover zodat alles zoveel mogelijk op zijn plaats blijft en leg het geheel in de zon.
En daar begon ons experiment pas echt. Want zon betekent blijkbaar niet automatisch windstil weer. 😅 De wind kreeg vat op onze folie en de bladeren eronder begonnen te verschuiven. Een paar paperclips brachten redding en hielden het geheel beter bij elkaar.
Helemaal stil bleef onze varen niet liggen. Daardoor ontstonden tijdens de belichting verschillende afdrukken over elkaar heen. Misschien niet het strakke resultaat dat je vooraf voor ogen hebt, maar ik vond het juist prachtig. Ineens konden we zien wat er gebeurt wanneer een voorwerp tijdens het belichten verschuift.
En onze beste afdruk? Die kwam verrassend genoeg van de schelpen. Door hun gewicht bleven ze netjes liggen. Weer iets ontdekt.
Bij onze kit wordt ongeveer tien minuten belichting aangeraden. Hoe snel het gaat, hangt ook af van de sterkte van het zonlicht. Kijk daarom altijd even naar de aanwijzingen van de kit die je gebruikt. En dan is het wachten terwijl de zon haar werk doet. Of beter gezegd: terwijl er iets gebeurt wat je nog niet helemaal kunt zien…
En dan… een klein beetje magie
Na het wachten mag je zonneprint weer naar binnen. Haal de beschermfolie en je materialen voorzichtig weg en zet een kom of bak met water klaar.
Dompel het papier onder en kijk.
Want nu gebeurt het leukste gedeelte.
Langzaam zie je de kleuren veranderen en begint de afdruk tevoorschijn te komen. De plek waar daarnet nog een blad of schelp lag, verandert voor je ogen in een afbeelding op papier.
Haal je zonneprint na het spoelen uit het water en laat hem goed drogen. Ook tijdens het drogen kan de kleur nog verder veranderen.
Het is zo'n activiteit waarbij je bijna automatisch samen blijft kijken: Zie je het al? Kijk, daar komt het!
En hoewel het voor kinderen best een beetje op magie lijkt, zit achter die verandering natuurlijk wetenschap.
Maar hoe werkt een zonneprint eigenlijk?
Het papier uit een zonneprintkit is behandeld met lichtgevoelige stoffen. Zodra je het in de zon legt, zorgt het licht voor een chemische reactie. Waar een voorwerp het papier afschermt, kan het zonlicht zijn werk niet op dezelfde manier doen.
Wanneer je het papier daarna met water spoelt, verdwijnt wat niet door het licht is veranderd en wordt de afdruk steeds duidelijker zichtbaar.
En precies daar wordt deze creatieve activiteit ook een klein experiment.
Wat gebeurt er als je een zonneprint korter of langer in de zon legt? Wat als een blad tijdens het belichten verschuift? En maakt het verschil of een materiaal zwaar, licht of een beetje doorschijnend is?
Je hoeft het antwoord niet vooraf te geven. Laat kinderen eerst voorspellen, proberen en kijken. Want soms begint wetenschap gewoon met één eenvoudige vraag: “Wat denk jij dat er zal gebeuren?”
Niet ieder experiment loopt zoals verwacht
Dat mochten we zelf meteen ontdekken.
Hier lagen nog enkele sjablonen in de kast die we normaal gebruiken om te verven. Zou dat ook werken? Ik twijfelde, omdat het witte materiaal een beetje doorschijnend was. Misschien zou het daardoor niet genoeg zonlicht tegenhouden.
Maar er was natuurlijk maar één manier om daarachter te komen. Dus probeerden we het.
Tijdens het spoelen leek de afdruk van het sjabloon eerst nog zichtbaar. Maar terwijl het papier droogde, werd het steeds donkerder en verdween het contrast bijna volledig. Uiteindelijk bleef er nauwelijks een duidelijke afdruk over.
Ons vermoeden bleek dus te kloppen: het sjabloon schermde het zonlicht niet voldoende af. Er kwam nog genoeg licht door om ook het papier onder het sjabloon te laten reageren.
De schelpen deden dan weer iets heel anders. Door hun gewicht bleven ze tijdens het belichten mooi op hun plaats liggen en zorgden ze voor een veel duidelijkere afdruk.
En precies dat vind ik zo leuk aan experimenteren.
De verschoven varen, het doorschijnende sjabloon en de zware schelpen vertellen elk een ander verhaal. Het ene materiaal verschuift, het andere laat licht door en nog een ander blijft net heel goed liggen. Een resultaat hoeft dus niet perfect te zijn om interessant te zijn. Soms zit de leukste ontdekking juist in de vraag: waarom gebeurde dit?
Natuur, creativiteit en wetenschap lopen zo voortdurend door elkaar.
Precies daarom past cyanotype zo mooi binnen STEAM. Niet alleen om een mooie zonneprint te maken, maar vooral om samen te onderzoeken wat licht, tijd en verschillende materialen met het resultaat doen. Het is dan ook een activiteit die ik graag meeneem naar het STEAM Lab. Want na één experiment heb je meestal geen antwoord. Je hebt vooral zin om nog iets anders te proberen.
Zelf eens proberen?
Heb je zin gekregen om zelf aan de slag te gaan? Zoek dan eens op cyanotype kit of zonneprintkit. Je vindt verschillende varianten en voorbeelden om mee te experimenteren.
Uiteindelijk heb je, buiten de kit, maar drie dingen nodig: een beetje natuur, wat zonlicht en zin om samen te ontdekken. Dus trek naar buiten, kijk eens goed om je heen en laat daarna de zon een stukje van het werk doen.
En loopt het niet helemaal zoals gepland?
Misschien valt er dan juist iets nieuws te ontdekken.
Blijf samen ontdekken, experimenteren en verwonderen
Hebben jullie thuis zelf een zonneprint gemaakt? Misschien met bladeren, bloemen, schelpen of een materiaal waarvan je vooraf helemaal niet wist wat het zou doen? Deel gerust een foto via Instagram en tag Polaris (@polaris.begeleiding) of laat het ons weten via Facebook.
*Bij Polaris delen we alleen activiteiten, materialen, apps, boeken, spellen en uitstappen waar we zelf achter staan. Alles wat je in onze inspiratieblogs terugvindt, is gebaseerd op onze eigen ervaringen en is volledig ongesponsord. Ons doel is ouders te inspireren om samen met hun kinderen spelenderwijs te ontdekken, te groeien en vooral veel plezier te beleven.
