Executieve functies: De sleutel tot zelfsturing en leren bij kinderen

Bij Polaris werken we rond executieve functies, oftewel de Breinkrachten zoals we ze binnen het Breinhelden programma noemen. Dit zijn de vaardigheden die kinderen helpen om te plannen, zich te concentreren, flexibel te denken en hun emoties te reguleren. Sterke executieve functies zijn essentieel om zelfstandig te functioneren, problemen op te lossen en taken succesvol uit te voeren.

In deze blog ontdek je de verschillende executieve functies, met de bijhorende Breinkracht zoals we die binnen het Breinhelden programma gebruiken. We leggen uit wat elke executieve functie inhoudt en geven een herkenbaar voorbeeld uit het dagelijks leven. 1. Werkgeheugen (Onthoud- & doekracht)

Werkgeheugen helpt kinderen om informatie vast te houden terwijl ze een taak uitvoeren. Dit betekent dat ze eerder geleerde kennis of instructies moeten onthouden en toepassen. Kinderen met een zwak werkgeheugen raken snel de draad kwijt bij opdrachten of instructies met meerdere stappen.

👉 Voorbeeld: Je vraagt je kind om zijn schoenen aan te doen, zijn jas te pakken en de deur achter zich dicht te doen. Halverwege is hij alweer vergeten wat de volgende stap was. 2. Cognitieve flexibiliteit (Buigkracht)

Cognitieve flexibiliteit betekent dat een kind zich kan aanpassen aan nieuwe situaties, verschillende oplossingen kan bedenken en kan schakelen tussen taken of denkpatronen. Kinderen die moeite hebben met cognitieve flexibiliteit kunnen vastlopen in hun manier van denken of grote moeite hebben met verandering.

👉 Voorbeeld: Je had beloofd om na school naar de speeltuin te gaan, maar het begint te regenen. Een kind met sterke buigkracht zal makkelijker een alternatief accepteren, terwijl een ander kind misschien helemaal vastloopt in de teleurstelling. 3. Impulscontrole (Stopkracht)

Impulscontrole helpt kinderen om eerst na te denken voordat ze iets doen of zeggen. Dit betekent dat ze hun eerste reactie kunnen onderdrukken en keuzes bewust maken. Kinderen met zwakke impulscontrole flappen er snel iets uit, pakken dingen zonder te vragen of vinden het moeilijk om op hun beurt te wachten.

👉 Voorbeeld: Je kind wil graag iets zeggen terwijl je aan de telefoon bent, maar wacht tot je klaar bent in plaats van er meteen doorheen te praten.

4. Plannen en organiseren (Plan- & regelkracht)

Plannen en organiseren houdt in dat een kind kan bedenken welke stappen nodig zijn om een taak succesvol te voltooien en hoe het deze stappen op een gestructureerde manier uitvoert. Dit kan gaan over schoolwerk, maar ook over dagelijkse routines. Kinderen die hier moeite mee hebben, raken vaak dingen kwijt, vergeten spullen of weten niet hoe ze aan een taak moeten beginnen.

👉 Voorbeeld: Voor een knutselopdracht op school moet je kind lijm, schaar en papier meenemen. Kinderen die moeite hebben met plan- & regelkracht, vergeten vaak een onderdeel en komen daar pas achter als ze willen beginnen. 5. Timemanagement (Tijdkracht)

Timemanagement gaat over het kunnen inschatten hoeveel tijd een taak in beslag neemt en hoe je je tijd efficiënt indeelt. Kinderen die dit lastig vinden, starten vaak te laat met hun huiswerk, hebben moeite met het afronden van taken op tijd of schatten verkeerd in hoelang iets zal duren.

👉 Voorbeeld: Je kind heeft een halfuur om huiswerk te maken, maar raakt afgeleid en komt tijd tekort. 6. Taakinitiatie (Startkracht)

Startkracht betekent dat een kind zonder uitstel aan een taak kan beginnen, ook als deze moeilijk of minder leuk is. Kinderen met een zwakke taakinitiatie blijven taken uitstellen en vinden het lastig om te starten zonder een duwtje in de rug.

👉 Voorbeeld: Je vraagt je kind om de tafel te dekken, maar in plaats van meteen te starten, blijft hij eerst nog vijf minuten spelen. 7. Volgehouden aandacht (Aandachtkracht)

Volgehouden aandacht betekent dat een kind zich langere tijd op een taak kan focussen zonder zich te laten afleiden. Dit is essentieel bij leren en schoolwerk, maar ook bij dagelijkse taken zoals aankleden of opruimen.

👉 Voorbeeld: Tijdens het lezen van een boek blijft je kind gefocust, ondanks dat de televisie in de achtergrond aanstaat. 8. Doelgericht doorzettingsvermogen (Doorzetkracht)

Doorzetkracht helpt kinderen om een doel voor ogen te houden en door te zetten, ook als het tegenzit. Dit betekent dat ze zich niet laten ontmoedigen door moeilijkheden en blijven proberen om iets onder de knie te krijgen.

👉 Voorbeeld: Je kind leert fietsen zonder zijwieltjes. Het lukt de eerste keren niet en hij valt een paar keer, maar hij blijft proberen. 9. Emotieregulatie (Gevoelskracht)

Emotieregulatie betekent dat een kind zijn of haar emoties kan herkennen, benoemen en op een gepaste manier kan uiten. Dit helpt bij het omgaan met stress, teleurstelling of boosheid.

👉 Voorbeeld: Je kind verliest een spelletje en wordt boos, maar in plaats van alles omver te gooien, zegt hij: “Jammer, volgende keer beter.” 10. Metacognitie (Spiegelkracht)

Metacognitie is het vermogen om na te denken over het eigen gedrag en hiervan te leren. Dit helpt kinderen om inzicht te krijgen in hun sterke en zwakke kanten en om hun aanpak aan te passen.

👉 Voorbeeld: Na een toets vraagt je kind zich af: “Wat ging goed en wat moet ik volgende keer anders aanpakken?” Waarom zijn deze executieve functies belangrijk?

Sterke executieve functies helpen kinderen om zelfstandiger te worden, beter te leren en sociale situaties beter te begrijpen. Ze vormen de basis voor succes op school en bij dagelijkse uitdagingen, zoals het plannen van huiswerk, omgaan met emoties en het volhouden van moeilijke taken. Kinderen met goed ontwikkelde executieve functies kunnen beter inspelen op veranderingen, hun aandacht vasthouden en probleemoplossend denken – vaardigheden die ze een leven lang nodig hebben. Gelukkig zijn deze vaardigheden te trainen!

Bij Polaris zetten we hier bewust op in, zodat elk kind kan groeien op zijn of haar eigen tempo. Wil je weten hoe je deze executieve functies thuis kunt stimuleren? Neem contact met ons op of volg onze workshops! 🚀

Bronnen: Breinhelden oefenprogramma, Belinda Herrewijn en Mariska Kerkvliet, Bazalt Groep Coachen van kinderen en adolescenten met zwakke executieve functies - Praktische strategieën voor thuis en op school van P. Dawson en R. Guare (Hogrefe, 2012)